Założenie fundacji rodzinnej wymaga aktu notarialnego, statutu, wniesienia funduszu założycielskiego o wartości co najmniej 100 000 zł oraz wpisu do rejestru prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Fundacja rodzinna jest osobą prawną służącą przede wszystkim ochronie majątku, uporządkowaniu sukcesji i finansowaniu świadczeń dla beneficjentów, a nie prowadzeniu działalności charytatywnej.
Jak założyć fundację rodzinną krok po kroku?
Fundatorem może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Fundację ustanawia się za życia albo na wypadek śmierci. W pierwszym przypadku fundator składa oświadczenie w akcie założycielskim, a w drugim – w testamencie. Fundacja ustanowiona testamentem może mieć tylko jednego fundatora, natomiast akt założycielski może podpisać kilku fundatorów.
Chronologia czynności wygląda następująco:
- Złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji – oświadczenie musi mieć formę aktu notarialnego. Testament zawierający takie oświadczenie również sporządza się u notariusza.
- Ustalenie statutu – statut określa zasady działania fundacji i wymaga aktu notarialnego.
- Sporządzenie spisu mienia – fundator wskazuje składniki majątku przeznaczone na fundusz założycielski oraz udział poszczególnych fundatorów w tym mieniu.
- Ustanowienie organów – fundacja musi mieć zarząd i zgromadzenie beneficjentów, a w przypadkach przewidzianych ustawą także radę nadzorczą.
- Wniesienie funduszu założycielskiego – jego wartość nie może być niższa niż 100 000 zł. W przypadku fundacji ustanowionej w testamencie majątek można wnieść w terminie przewidzianym w ustawie, nie później niż w ciągu dwóch lat od wpisu do rejestru.
- Złożenie wniosku o wpis do rejestru – rejestr fundacji rodzinnych prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.
Od chwili sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu, jeszcze przed wpisem do rejestru, istnieje fundacja rodzinna w organizacji. Może ona nabywać prawa, zaciągać zobowiązania i zarządzać przekazanym majątkiem, ale osobowość prawną uzyskuje dopiero z chwilą wpisu do rejestru.
Jakie dokumenty i wymogi formalne są potrzebne?
Najważniejsze dokumenty powstają przy udziale notariusza. Dotyczy to oświadczenia o ustanowieniu fundacji oraz statutu. Przed ich sporządzeniem trzeba ustalić, jaki majątek zostanie wniesiony, kto będzie beneficjentem i jakie świadczenia mają być wypłacane.
Statut jest podstawowym dokumentem fundacji. Powinien określać co najmniej:
- nazwę i siedzibę fundacji rodzinnej,
- szczegółowy cel fundacji,
- beneficjentów albo sposób ich wskazania oraz zakres ich uprawnień,
- zasady prowadzenia listy beneficjentów i rezygnacji z uprawnień,
- czas trwania fundacji, jeżeli został oznaczony,
- wartość funduszu założycielskiego,
- zasady powoływania i odwoływania członków organów oraz ich prawa i obowiązki,
- zasady reprezentacji fundacji, zmiany statutu i rozdysponowania majątku po rozwiązaniu.
Beneficjentem może być osoba fizyczna, w tym sam fundator, albo organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego. Statut powinien precyzyjnie określać, jakie świadczenia przysługują poszczególnym beneficjentom i kiedy mogą być realizowane.
Zarząd prowadzi sprawy fundacji, reprezentuje ją i wykonuje świadczenia na rzecz beneficjentów. Zgromadzenie beneficjentów podejmuje uchwały w sprawach wskazanych w ustawie lub statucie. Rada nadzorcza jest co do zasady fakultatywna, ale jej ustanowienie staje się obowiązkowe, gdy liczba beneficjentów przekracza 25.
Jaki majątek można wnieść do fundacji?
Fundusz założycielski może obejmować pieniądze, nieruchomości, ruchomości, papiery wartościowe, udziały lub akcje w spółkach oraz inne prawa majątkowe. Fundator powinien wcześniej sprawdzić tytuł prawny do każdego składnika, jego obciążenia oraz ograniczenia wynikające z umów lub przepisów szczególnych.
Wniesienie udziałów, nieruchomości albo przedsiębiorstwa może wymagać dodatkowych czynności, takich jak zgoda właściwego organu spółki, forma aktu notarialnego lub ujawnienie zmiany w odpowiednim rejestrze. Spis mienia sporządza się w formie pisemnej, a jego aktualizacja należy później do zarządu.
Co fundacja rodzinna może robić?
Fundacja rodzinna nie jest przeznaczona do prowadzenia dowolnej działalności gospodarczej. Ustawa o fundacji rodzinnej wymienia zamknięty katalog dozwolonych aktywności. W praktyce fundacja może przede wszystkim posiadać udziały, inwestować majątek, wynajmować nieruchomości i udzielać określonych pożyczek.
| Rodzaj działania | Dopuszczalność | Skutek podatkowy |
|---|---|---|
| Najem, dzierżawa lub udostępnianie majątku | Co do zasady dozwolone | Podlega zasadom właściwym dla fundacji rodzinnej, zależnie od rodzaju umowy i stron |
| Posiadanie udziałów, akcji i uczestnictwo w spółkach | Dozwolone | Rozliczenie zależy od źródła przychodu i momentu wypłaty świadczenia |
| Udzielanie pożyczek spółkom, w których fundacja ma udziały, oraz beneficjentom | Dozwolone w zakresie ustawowym | Wymaga prawidłowego ujęcia w dokumentacji i statucie |
| Sprzedaż mienia nabytego wyłącznie w celu dalszej odsprzedaży | Wykracza poza ustawowy zakres | Może powodować opodatkowanie działalności poza katalogiem ustawowym stawką 25% CIT |
Do dozwolonego zakresu należą także określone transakcje papierami wartościowymi, obrót zagranicznymi środkami płatniczymi na potrzeby fundacji oraz wskazane w ustawie rodzaje działalności rolnej i gospodarki leśnej. Przed rozpoczęciem konkretnej aktywności trzeba ocenić jej zgodność z ustawą, ponieważ wyjście poza katalog może pozbawić fundację preferencji podatkowych.
Na co uważać przy zakładaniu fundacji?
Największe ryzyko wiąże się z nieprecyzyjnym statutem. Niejasne zasady wypłaty świadczeń, brak reguł na wypadek śmierci beneficjenta albo niewłaściwe określenie kompetencji organów mogą prowadzić do sporów rodzinnych i problemów z realizacją celu fundacji.
Przed wniesieniem majątku warto przeprowadzić audyt jego stanu prawnego. Dotyczy to zwłaszcza nieruchomości obciążonych hipoteką, udziałów objętych ograniczeniami z umowy spółki oraz aktywów związanych ze sporami lub zobowiązaniami. Należy też pamiętać, że zmiana statutu staje się skuteczna po dokonaniu wpisu w rejestrze.
Trzeba rozdzielić procedurę utworzenia fundacji od jej późniejszego rozliczania. W szczególności skutki podatkowe świadczeń dla beneficjentów i działalności wykraczającej poza ustawowy katalog zależą od konkretnego stanu faktycznego oraz aktualnego brzmienia przepisów.
Dlaczego warto zaplanować fundację indywidualnie?
Fundacja rodzinna może uporządkować zarządzanie majątkiem i sukcesję na wiele pokoleń, ale jej statut powinien odpowiadać strukturze rodzinnej, rodzajowi aktywów i planom przedsiębiorcy. Przy złożonym majątku, wielu beneficjentach lub niejasnej sytuacji podatkowej potrzebna jest analiza prawna i podatkowa przed wizytą u notariusza.
Najważniejsze jest nie samo uzyskanie wpisu, lecz stworzenie zasad, które będą możliwe do wykonania przez zarząd i czytelne dla beneficjentów przez kolejne lata.
Artykuł nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przed ustanowieniem fundacji rodzinnej należy zweryfikować aktualne przepisy, dokumenty dotyczące majątku oraz skutki podatkowe planowanych czynności z profesjonalnym doradcą.
