Tak. Rolnik lub domownik ubezpieczony w KRUS może prowadzić działalność nierejestrowaną bez utraty ubezpieczenia rolniczego. Nie musi zgłaszać jej do KRUS ani spełniać wymogu trzech lat wcześniejszego ubezpieczenia. Trzeba jednak pilnować limitu przychodów, ponieważ jego przekroczenie powoduje automatyczne przejście na działalność gospodarczą.
Czym jest działalność nierejestrowana?
Działalność nierejestrowana to drobna działalność zarobkowa prowadzona bez wpisu do CEIDG. Służy między innymi do sprawdzenia pomysłu na biznes przed założeniem firmy. Może obejmować na przykład sprzedaż rękodzieła, korepetycje, fotografię, usługi krawieckie, tworzenie grafik czy drobne usługi kosmetyczne.
Zasady tej formy aktywności określa Prawo przedsiębiorców. Dopóki są spełnione ustawowe warunki, działalność nierejestrowana nie jest pozarolniczą działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów dotyczących KRUS. Dlatego nie uruchamia obowiązków przewidzianych dla rolnika, który zakłada zarejestrowaną firmę.
Najważniejsze warunki korzystania z działalności nierejestrowanej są następujące:
- Przychód należny nie może przekroczyć ustawowego limitu w kwartale.
- Aktywność nie może wymagać koncesji, zezwolenia ani wpisu do rejestru działalności regulowanej.
- Nie może chodzić o działalność, którą przepisy wyłączają z tej uproszczonej formy.
- Osoba prowadząca sprzedaż musi przestrzegać między innymi praw konsumentów i zasad wystawiania dokumentów sprzedaży.
Od 1 stycznia 2026 roku limit jest liczony kwartalnie i wynosi 225% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł daje to 10 813,50 zł przychodu na kwartał. Kwota może zmieniać się w kolejnych latach, dlatego przed rozpoczęciem lub kontynuowaniem działalności trzeba sprawdzić aktualne obwieszczenie.
KRUS a działalność nierejestrowana – najważniejsza różnica
Rolnik albo domownik, który prowadzi działalność nierejestrowaną, nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników na dotychczasowych zasadach. Nie trzeba z tego powodu składać w KRUS oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia ani zgłaszać samej działalności.
Inaczej wygląda sytuacja po założeniu firmy. Wtedy zastosowanie może mieć art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten przewiduje między innymi wymóg co najmniej trzech lat nieprzerwanego ubezpieczenia w KRUS przed rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej. Przy działalności nierejestrowanej ten warunek nie obowiązuje, ponieważ nie jest ona działalnością gospodarczą.
| Cecha | Działalność nierejestrowana | Działalność gospodarcza |
|---|---|---|
| Zgłoszenie do KRUS | Nie jest wymagane z powodu samej działalności nierejestrowanej. | Należy dopełnić formalności wobec KRUS, jeśli przedsiębiorca chce kontynuować ubezpieczenie rolnicze. |
| Wymóg trzech lat ubezpieczenia | Nie dotyczy tej formy aktywności. | Zasadniczo wymagane jest wcześniejsze, pełne ubezpieczenie w KRUS przez co najmniej trzy lata. |
| Składki z tytułu aktywności | Sama działalność nie tworzy obowiązku opłacania składek przedsiębiorcy w ZUS. | Możliwe jest pozostanie w KRUS po spełnieniu warunków ustawowych, w przeciwnym razie powstaje obowiązek ubezpieczenia w ZUS. |
| Rejestracja | Brak wpisu do CEIDG, o ile nie zostanie przekroczony limit i są spełnione pozostałe warunki. | Wymagany wpis do CEIDG albo inna właściwa forma rejestracji. |
Co się dzieje po przekroczeniu limitu?
Przekroczenie kwartalnego limitu nie oznacza jedynie utraty uproszczenia na koniec okresu rozliczeniowego. Działalność staje się działalnością gospodarczą od dnia, w którym przychód należny przekroczył limit. Od tego momentu trzeba zająć się rejestracją firmy i ponownie ocenić wpływ aktywności na ubezpieczenie w KRUS.
Po przekroczeniu limitu należy wykonać następujące czynności:
- Zarejestrować działalność gospodarczą w CEIDG w terminie 7 dni od dnia przekroczenia limitu.
- Ustalić z KRUS, czy są spełnione warunki dalszego podlegania ubezpieczeniu rolniczemu, w tym warunki z art. 5a.
- Złożyć wymagane oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia, jeżeli przepisy pozwalają na pozostanie w KRUS.
- Wybrać formę opodatkowania i dopełnić pozostałych formalności związanych z prowadzeniem firmy.
Przy zarejestrowanej działalności trzeba zwykle wykazać co najmniej trzyletni okres pełnego ubezpieczenia w KRUS, nadal prowadzić działalność rolniczą lub stale pracować w gospodarstwie oraz spełniać pozostałe warunki ustawowe. Znaczenie ma także roczna kwota graniczna podatku należnego z działalności gospodarczej. Dla 2026 roku wynosi ona 4713 zł. Jest to odrębny limit od limitu przychodu działalności nierejestrowanej.
Przekroczenie limitu nie powoduje automatycznie, że każdy rolnik przechodzi do ZUS. Oznacza jednak konieczność sprawdzenia, czy po rozpoczęciu działalności gospodarczej nadal można korzystać z KRUS. W indywidualnej sprawie decydują między innymi status rolnika lub domownika, powierzchnia gospodarstwa, wcześniejszy okres ubezpieczenia i inne tytuły do ubezpieczeń.
Podatek i ewidencja sprzedaży
Brak wpisu do CEIDG nie oznacza zwolnienia z obowiązków podatkowych. Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną powinna prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży, przechowywać dowody poniesienia kosztów i respektować prawa konsumenta. Przy sprzedaży na odległość mogą mieć zastosowanie między innymi zasady dotyczące prawa odstąpienia od umowy.
Dochód z działalności nierejestrowanej rozlicza się w zeznaniu PIT-36, według skali podatkowej. Podatek wykazuje się za rok podatkowy, a nie w formie zaliczek płaconych co miesiąc. W razie żądania klienta trzeba też wystawić rachunek albo fakturę, zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Dla bezpieczeństwa najlepiej na bieżąco zapisywać każdą sprzedaż i osobno kontrolować przychód osiągnięty w każdym kwartale. Wątpliwości dotyczące zakwalifikowania konkretnej aktywności albo skutków przekroczenia limitu warto wyjaśnić bezpośrednio we właściwej jednostce KRUS, zanim działalność zostanie rozszerzona.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej, podatkowej ani decyzji KRUS. Limity i kwoty graniczne mogą się zmieniać, dlatego należy sprawdzać aktualne przepisy oraz obwieszczenia na dany rok.
