Założenie fundacji w Polsce wymaga aktu notarialnego, określenia celu i funduszu założycielskiego, przygotowania statutu oraz wpisu do KRS. Możesz zrobić to jako osoba prywatna, a pierwszą decyzją organizacyjną powinno być ustalenie, czy fundacja będzie prowadzić działalność gospodarczą.
Co trzeba ustalić przed wizytą u notariusza?
Fundację może ustanowić osoba fizyczna albo osoba prawna, także kilku fundatorów. Fundacja nie jest własnością fundatora. Po rejestracji staje się odrębną osobą prawną, a za jej bieżące działanie odpowiada przede wszystkim zarząd.
Najpierw określ cel społecznie lub gospodarczo użyteczny, na przykład pomoc osobom z niepełnosprawnościami, edukację, ochronę zdrowia, kulturę, ochronę środowiska albo opiekę nad zabytkami. Cel powinien być na tyle konkretny, aby można było powiązać z nim późniejsze działania i wydatki fundacji.
Fundator przeznacza na realizację celu określony majątek, czyli fundusz założycielski. Mogą go tworzyć pieniądze, papiery wartościowe, rzeczy ruchome albo nieruchomości. Ustawa nie wskazuje minimalnej kwoty dla fundacji, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Jeżeli fundacja ma prowadzić taką działalność, na ten cel trzeba przeznaczyć co najmniej 1000 zł.
Akt fundacyjny sporządza się u notariusza. Musi wskazywać między innymi cel fundacji oraz majątek przeznaczony na jego realizację. Koszt czynności zależy od notariusza, zakresu dokumentu i należnych podatków lub opłat, dlatego nie należy traktować konkretnej kwoty jako stałej.
Jak założyć fundację krok po kroku?
- Określ cel i nazwę fundacji – sprawdź, czy nazwa nie jest myląca i czy planowane cele są zgodne z ustawą o fundacjach.
- Ustal fundusz założycielski – wskaż jego wysokość, skład oraz część przeznaczoną na działalność gospodarczą, jeśli fundacja ma ją prowadzić.
- Sporządź akt fundacyjny – fundator składa u notariusza oświadczenie o ustanowieniu fundacji. To wymagany etap, którego nie zastąpi zwykła forma pisemna.
- Przygotuj i uchwal statut – statut określa zasady działania fundacji, kompetencje organów oraz sposób reprezentacji.
- Powołaj zarząd – jest to jedyny organ wymagany przez ustawę. Fundator może wejść w jego skład, jeżeli statut na to pozwala.
- Złóż wniosek do KRS – rejestracja odbywa się za pośrednictwem Portalu Rejestrów Sądowych. Fundacja uzyskuje osobowość prawną po wpisie do KRS.
Decyzja o działalności gospodarczej wpływa na formularze, opłaty i późniejszą księgowość. Zestawienie podstawowych kosztów rejestracji wygląda następująco:
| Typ fundacji | Opłata sądowa | Ogłoszenie w MSiG | Łącznie |
|---|---|---|---|
| Bez działalności gospodarczej | 250 zł | Brak odrębnej opłaty wskazanej w przedstawionym wariancie | 250 zł |
| Z działalnością gospodarczą | 500 zł | 100 zł | 600 zł |
Kwoty z tabeli nie obejmują aktu notarialnego, ewentualnego pełnomocnictwa ani innych kosztów związanych z przygotowaniem dokumentów. Fundacja prowadząca działalność gospodarczą jest wpisywana także do rejestru przedsiębiorców i musi wyodrębnić środki przeznaczone na tę działalność.
Co musi zawierać statut fundacji?
Statut jest podstawowym dokumentem organizacyjnym fundacji. Jego braki mogą spowodować wezwanie do uzupełnienia wniosku albo odmowę wpisu. Ustawa wymaga, aby statut określał:
- Nazwę i siedzibę – statut powinien wskazywać miejscowość siedziby fundacji.
- Cele, zasady, formy i zakres działalności – zapisy powinny odpowiadać rzeczywistym planom fundacji.
- Majątek fundacji – w tym wysokość funduszu założycielskiego i sposób finansowania działalności.
- Skład i organizację zarządu – także sposób powoływania, kompetencje, kadencję i zasady podejmowania uchwał.
- Sposób reprezentacji i likwidacji – statut powinien wskazywać, kto może składać oświadczenia w imieniu fundacji i co dzieje się z majątkiem po jej rozwiązaniu.
Możesz przewidzieć także radę fundacji, komisję rewizyjną lub inny organ kontrolny. Nie jest to jednak obowiązkowe. Przy bardziej rozbudowanej strukturze, działalności gospodarczej albo majątku rzeczowym treść statutu warto skonsultować ze specjalistą.
Jak zarejestrować fundację w eKRS?
Wniosek składa się w Portalu Rejestrów Sądowych. Podstawowym formularzem jest KRS-W20. Dane członków zarządu i innych organów wpisuje się w formularzu KRS-WK, a zamiar prowadzenia działalności gospodarczej wymaga także formularza KRS-WM.
Przed rozpoczęciem wypełniania wniosku przygotuj komplet dokumentów:
- akt fundacyjny sporządzony u notariusza;
- statut fundacji;
- oświadczenie dotyczące adresu siedziby;
- uchwałę albo dokument potwierdzający powołanie zarządu wraz z adresami do doręczeń jego członków;
- oświadczenie o właściwym ministrze sprawującym nadzór nad fundacją;
- potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej;
- pełnomocnictwo i potwierdzenie opłaty skarbowej, jeśli wniosek składa pełnomocnik.
Dokumenty dołącza się w formie wymaganej przez portal, a wniosek podpisują osoby uprawnione do reprezentacji fundacji na etapie rejestracji. Przed wysłaniem sprawdź zgodność nazw, adresów, dat i danych zarządu we wszystkich załącznikach.
Co zrobić po wpisie do KRS?
Po rejestracji fundacja uzyskuje osobowość prawną, ale formalności jeszcze się nie kończą. Należy uzupełnić dane identyfikacyjne w urzędzie skarbowym za pomocą formularza NIP-8, zgłosić beneficjentów rzeczywistych do CRBR oraz zorganizować księgowość i obieg dokumentów.
Fundacja prowadzi księgi rachunkowe, chyba że spełni ustawowe warunki pozwalające na uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów. Musi też sporządzać sprawozdania finansowe i realizować obowiązki sprawozdawcze właściwe dla swojej działalności. Zakres raportowania zależy między innymi od rodzaju działalności, statusu organizacji i organu nadzoru.
Brak sprawozdań lub innych wymaganych zgłoszeń może prowadzić do postępowań, kar finansowych, problemów z organem nadzoru, a w określonych sytuacjach także do wykreślenia fundacji z KRS. Przed wysłaniem wniosku szczególnie dokładnie sprawdź statut, sposób reprezentacji i rozdzielenie działalności statutowej od gospodarczej.
